Blauw en roze in d'Orsay

Op dit moment loopt in het Parijse Musée d'Orsay een uitstekende Picasso-tentoonstelling. 'Picasso. Bleu et Rose.' toont vroeg werk, hoofdzakelijk geschilderd tussen 1900 en 1906. De schilder was toen tussen 19 en 25 jaar oud.

Opvallend aan de tentoonstelling is hoe het vroegste werk een sterke diversiteit aan stijlen toont, gaandeweg zie je hoe de stem van de schilder zich ontwikkelt in een meer consistente stijl, die weliswaar nog altijd sterk realistisch en figuratief blijft. De uitstekende techniek van Picasso valt op, net als zijn buitengewone aanleg voor het uitbeelden van menselijke figuren, portretten, gezichten. Hier en daar duiken vreemdsoortige elementen op, het circusleven en de harlekijn, een nadruk op het misvormde, maar al bij al weinig aanwijzingen van de surrealistische en abstracte paden die hij later zal nemen.

De geleidelijke, particuliere ontwikkeling van een kunstenaar botst vaak met de conceptuele breuk die filosofen aan moderne kunst toekennen. Het geeft bijvoorbeeld te denken wanneer Lyotard Picasso vermeld als een van de avantgardes waarbij een 'onomkeerbare verandering in de bestemming van de werken' plaatsvindt (p. 107). Waar bij Lyotard in termen van een breuk wordt gedacht, gaat het bij de kunstenaar zelf om een geleidelijk proces waar - volgens mij althans - geen cruciale breuklijn is te onderscheiden in de overgang van figuratief naar abstract-conceptueel. In 'Lyotard and the Aesthetics of the Sublime' haalt Rancière een citaat aan uit 'L'inhumain'. Daarin argumenteert Lyotard tegen trans-avant-gardisme en het vermengen van realistische motieven met abstracte of conceptuele motieven. Opnieuw lijkt dit me exemplarisch voor de duidelijke conceptuele scheidingen die de filosoof wil aanbrengen tegenover het immer meerzinnige zoeken van de kunstenaar.

Pablo Picasso, Nu sur fond rouge, 1905-1906.

Pablo Picasso, La chambre bleue, 1901.

Pablo Picasso, Le meneur de cheval, 1905-1906.

Pablo Picasso, Arlequin assis au fond rouge, 1905.

Pablo Picasso, La femme à l'éventail, 1909.

Pablo Picasso, Autoportrait, 1901.

Lyotard, J.-F. (1992). Het sublieme en de avantgarde. In J.-F. Lyotard, Het onmenselijke. Causerieën over de tijd (pp. 93-115). Kampen/Kapellen: Kok Agora/Pelckmans.

Picasso, P. (18 sept. 2018- 6 jan. 2019). Picasso. Bleu et rose. Parijs: Musée d'Orsay.