Habermas: breuk tussen cultuur en maatschappij

Habermas doet enkele opmerkelijke vaststellingen in de verhouding tussen cultuur en samenleving:

1. Op bladzijde 130 verwijst hij naar een boek van Daniel Bell waarin de stelling wordt verdedigd "dat de krisisverschijnselen in de ontwikkelde maatschappijen van het westen teruggaan op een breuk tussen kultuur en maatschappij, tussen het kultureel moderne en de eisen van het ekonomische en administratieve systeem". Een vijandigheid dus tussen cultuur enerzijds en economie en staat anderzijds. Ik vraag me af in welke mate deze analyse zich verhoudt met het idee van een cultuurindustrie, een cultuur die zich ook aanpast aan de kapitalistische spelregels. Bij Horkheimer en Adorno wordt cultuur veel breder geïnterpreteerd, denk ik. En het lijkt me ook evident dat een cultuurindustrie niet compatibel is met het project van het moderne. Maar wat wel een interessante nuancering geeft, is dat cultuur niet alleen een tegenkracht is, maar zich zeker ook inschakelt in economische en politieke tendensen.
2. Een interessante denkrichting is hoe de inherente tekorten van wat Habermas de neoconservatieve theorieën noemt, worden verhaald op de culturele intellectuelen. Op bladzijde 131 staat bijvoorbeeld: "Het neokonservatisme laat namelijk de ongemakkelijke lasten die het gevolg zijn van een min of meer suksesrijke kapitalistische modernisering van ekonomie en maatschappij voor rekening komen van de kulturele modernen." Dat wil zeggen dat wat we vandaag misschien het neokapitalisme zouden noemen, nood heeft aan oppositionele krachten die de aandacht afleiden van systeem-eigen problemen naar een 'vijand' die zich deels binnen en deels buiten het systeem bevindt. Misschien is een soortgelijke ten opzichte van cultuursector en invloedrijke intellectuelen vandaag nog altijd her en der zichtbaar.

Habermas, J. (1981). Het moderne – Een onvoltooid project (C. Offermans, Vert.). Raster, 19, 126-143.