Schiller: wat blijft

Er is een aspect aan Friedrich Schillers brieven dat appelleert, zelfs activeert. Zijn diagnose van de gespleten mens brengt een welbekend beeld naar boven dat niettemin blijft aanspreken. De hartstochtelijke, fantasierijke vermogens van de mens tegenover de berekende, doelgerichte; de alledaagsheid tegenover het arendsoogperspectief van het algemene; het verlichte tegenover het nachtelijke denken; de specialist tegenover de homo universalis; het apollinische tegenover het dionysische; natuurlijke driften tegenover verstand.
Het lijken allemaal varianten die zich enten op een soortgelijk gevoel van fragmentatie. Schiller combineert in zijn betoog verschillende van deze dualismes. Het geloof in de noodzaak en de mogelijkheid om een brug te slaan tussen deze dimensies blijft boeiend.

Uit Schillers rotsvaste vertrouwen in de hogere kunst als veredelend middel spreekt een groot optimisme dat echter in een hedendaagse context moeilijk is te onderschrijven. Vandaag moet het belang van kunst nog altijd benadrukt worden, het is voor velen allerminst een evidentie dat er een menselijke behoefte of meerwaarde is aan de kunsten. Oproepen van enkelingen (zie videofragment) worden door kunstminnaars gedeeld en toont aan dat de positie van de kunsten vandaag geen verworvenheid is. Het idee dat kunst veredelt, mensen beter of rijker maakt, wordt soms afgezwakt tot 'troost bieden', alsof het een pleister is en geen elixir.



In de manier waarop Schiller in de latere brieven over kunst schrijft, duikt een soortgelijk probleem op dat hij in de eerste brief Immanuel Kant verwijt. Zijn betoog krijgt iets groots en abstracts. Weliswaar niet systematisch, theoretisch, conceptueel zoals bij Kant, maar wel wordt het een analyse waar je geen concrete voorstelling bij kan maken. Hoe ziet een kunstwerk eruit waarin het mogelijke en het noodzakelijke samengaan (p.33)? Hoe geef je de wereld waarop je inwerkt de richting naar het goede (p.34)?

Schiller, F. (2009). Brieven over de esthetische opvoeding van de mens (2^de dr.). Amsterdam: Octavo publicaties.

Vanderveken, T. (Presentator) (2017, 16 september). Béatrice Delvaux. In Alleen Elvis blijft bestaan. Brussel: Canvas.